De claxon zwijgt pas als de chauffeur aankomt bij het punt waar hij niet verd er mag; midden in de drukte van Agra verspert een hek de weg. India's beken dste attractie is omgeven door een zone waar alleen fietsen en voertuigen met elektromotor zijn toegestaan. Dit om aantasting van het monument door luchtvervuiling tegen te gaan. De wandeling naar de toegangspoort wordt beg eleid door de lokroep van souvenirverkopers en andere handelaren, die er eer in lijken te leggen de bezoeker zo lang mogelijk van zijn (reis)doel af te houden.

Het bezoek aan de Taj Mahal is een verjaardagsvisite: India herdenkt dat het monument 350 jaar gelegen werd voltooid. Het bouwwerk is een eerbetoon van Mogolkeizer Shah Jahan aan zijn tweede vrouw, de Perzische prinses Mumtaz Mahal, die overleed bij de ge boorte van hun veertiende kind. Aan haar sterfbed beloofde de zeer bedroefde keizer het mooiste- en grootste monument voor de liefde op te richten dat de wereld zou kennen. Een romantische geschiedenis, die het marmeren mausoleum tot een symbool van ultie me toewijding heeft gemaakt. In de woorden van de Bengaalse dichter Rabindranath Tag ore, 'een traan op de wang van de eeuwigheid'.

Bij het loket voor de kaartverkoop gelden nuchtere economische wetten: de buitenlandse toerist moet aanzienlijk meer -37,5 keer meer om precies te zijn- voor de entree betalen dan de Indiase bezoeker. Wie een gids wil, heeft de keuze uit vele en moet stevig onder handelen over de prijs.

Overeenstemming wordt bereikt met Javed, een slungelige student met bril en plakhaar. Zodra de veiligheidscontrole is gepasseerd begint hij plichtgetrouw aan zijn opsomming: twintigduizend arbeiders werkten in de zeventiende eeuw 22 jaar lang aan het architecto nische meesterstuk, de enorme hoeveelheden marmer werden op olifanten aangevoerd, edelstenen, tapijten en vaklieden werden geïmporteerd uit China, Afghanistan en zelfs uit Europa.

De schoonheid van de Taj Mahal is in de loop der jaren al met zoveel superlatieven bejub eld dat een teleurstelling onvermijdelijk lijkt. Maar de aanblik is indrukwekkend. Het witte mausoleum met zijn gracieus gevormde koepel en de vier minaretten staat elegant afge tekend tegen de blauwe lucht. Schaduwwerking geeft de ruimten achter de bogen extra diepte. Het bouwwerk imponeert niet met zijn maten, maar verleidt met zijn vormen.


// foto: gonomad.com

De kleur van het marmer verandert met het moment van de dag, vertelt Javed. 'Net als de stemmingen van de vrouw.' Heel vroeg in de ochtend is het melkwit, kort voor het on dergaan van de zon krijgt het een roze gloed. En in het maanlicht glinsteren de patronen van de ingelegde halfedelstenen. De gids legt uit dat de minaretten ietsje naar buiten hell en, zodat ze, bij een aardbeving of ander onheil, niet op het mausoleum vallen. De koran teksten op de buitenmuren zijn zo aangebracht dat het perspectief wordt gecompenseerd en ze voor het menselijk oog overal even groot lijken.

Binnen drommen de bezoekers samen om door een scherm van sierlijk uitgesneden mar mer een glimp op te vangen van de tombes van Mumtaz Mahal en haar echtgenoot. De tombe van de keizer, geplaatst naast die van zijn grote liefde, is de enige inbreuk op de symmetrie van het mausoleum. Overigens: het publiek staart naar nep-graven; de echte bevinden zich in de kelder. En die is afgesloten.

Voor veel Indiërs heeft een bezoek aan de Taj Mahal het karakter van een bedevaart. Ze moeten het monument zien, al is het maar eens in hun leven. Zij vormen dan ook het ov ergrote deel van de dagelijkse toeristenstroom. Ook vandaag, een zaterdag, is het druk. Gezinnen en groepen wandelen door de tuin, verliefde stelletjes knuffelen op de bankjes, iedereen fotografeert iedereen, en bij voorkeur zodanig dat het lijkt alsof het topje van de koepel tussen duim en wijsvinger wordt vastgehouden.

Dat de 'Taj' zijn 350ste verjaardag heeft gehaald, mag een wonder heten. De eerste Brit se gouverneur van India was van plan het bouwwerk af te breken en het marmer te verk open. Dat ging niet door, al beroofden Britten en Indiërs gezamenlijk het momument van zijn kostbare juwelen, (zilveren) deuren en tapijten. Dagjestoeristen namen in de negen tiende eeuw niet zelden hamer en beitel mee in de picknickmand om een souvenir uit te hakken. Later hebben de Britten zich ingespannen om de schade aan gebouw, tuin en de ingenieuze ondergrondse waterleiding voor de vijvers te herstellen.

Maar al had het 'gedicht in steen' de Britse heerschappij overleefd, daarmee was zijn toe komst niet veilig. Door de vuile lucht in het uitdijende Agra, dat momenteel anderhalf mil joen inwoners telt, verkleurde het witte marmer. Het duurde enige tijd voordat de India se autoriteiten zich daadwerkelijk zorgen gingen maken en het Hooggerechtshof eind jar en negentig opdracht gaf een aantal nabijgelegen fabrieken te verplaatsen. Inmiddels wordt ook het verkeer, althans voertuigen die rijden op diesel of benzine, uit de directe omgeving geweerd.

Toch houden de berichten over de aftakeling aan. Het monument zou verzakken, de min aretten zouden steeds schever komen te staan, het marmer zou niet alleen verkleuren, maar ook barsten. Doraiswamy Dayalan, onderzoeker van de Archeologische Dienst van India, maakt in zijn kantoor in Agra korte metten met de meeste rampverhalen. Het fun dament van de Taj Mahal staat stevig op een ondergrond van klei, zand en rots en zakt niet weg in de blubber, zoals wel is beweerd. De vrees dat de minaretten steeds verder naar buiten buigen, komt volgens Dalayan voort uit metingen in de jaren vijftig die achte raf niet blijken te kloppen. De afgelopen zestig jaar is geen centimeter verschuiving gec onstateerd .


// foto: wallpaper-s.org

De aantasting van het marmer door luchtverontreiniging wordt tegengegaan met het po lijsten van ruwe plekken, en de verkleuring wordt verholpen door het marmer schoon te maken. En de barsten? Die herstellen we, zegt Dayalan. Ze ontstaan door het roesten van de muurankers. Deze worden vervangen en de kloofjes worden gedicht met marmer poeder.

Niet de elementen of de vieze lucht, maar de toeristen vormen volgens Dayalan de groot ste bedreiging van de Taj Mahal. Jaarlijks trekt het mausoleum zeker 2,2 miljoen bezoek ers. Ze raken de wanden aan, brengen een hoge luchtvochtigheid teweeg in de koepel zaal en laten graffiti achter. Er wordt overwogen paal en perk te stellen aan het aantal bezoekers. 'Maar dat ligt gevoelig', zegt directeur D. K. Burman van het toeristenbureau van de deelstaat Uttar Pradesh. 'Veel mensen in Agra zijn afhankelijk van het toerisme en voelen niets voor beperking. Er bestaat spanning tussen monumentenbehoud en de belangen van de bevolking.'

Die spanning is er ook rond de plannen om de -schone-lucht-zone- rond de Taj Mahal de komende jaren fors uit te breiden. 'Wat doen we met de tienduizenden mensen die een auto hebben? Het is lastiger dan je denkt', verzucht Burman. 'Toch kan het niet zo zijn dat de bevolking de vruchten plukt van het toerisme zonder ook de nadelen te accepter en.' Dat de lokale middenstand niet altijd op legale wijze profiteert van de belangstelling, bezorgde Agra enige jaren geleden een bedenkelijke naam. Toeristen kregen wel erg vaak last van maagstoornissen na een maaltijd in een restaurant en vervolgens een ver wijzing naar een plaatselijke arts. Reisgidsen begonnen zelfs te waarschuwen voor opzett elijke voedselvergiftiging.

Burman: 'Het kon echt geen toeval meer zijn; telkens dezelfde restaurants- en dezelfde artsen. Er werden deals gesloten. Eén arts is bestraft en enkele anderen zijn aangesprok en. Sindsdien is deze praktijk niet meer voorgekomen.' De smet op de reputatie van Ag ra heeft nooit afbreuk gedaan aan de aantrekkingskracht van de Taj Mahal. In een van India's armste en dichtstbevolkte deelstaten herinnert het monument aan de gloriedagen van de islam, aan de machtige moslim-keizers die India bestuurden van de 16de tot de 18de eeuw. De Taj Mahal is voortgekomen uit een beschaving die megalomanie en mee dogenloosheid kende (Rudyard Kipling schreef dat het leven van de werklieden bij de Taj Mahal evenveel waard was als dat van het vee), maar ook grote vooruitgang bracht in kunst, architectuur en wetenschap.

Gids Javed begint na een uur het heilige vuur te verliezen. Hij wordt minder spraakzaam en loopt met steeds grotere passen richting uitgang. Als hij heeft afgerekend, is hij snel verdwenen. Weer op jacht naar de volgende toerist, die alles wil weten over o.a liefde en edelstenen.